Çölyak Nedir

Çölyak Nedir?

Çölyak; ince bağırsağın, GLUTEN adlı proteine karşı ömür boyu süren ve kronikleşen alerjisi, hassasiyetidir. Buğday, arpa, çavdar ve yulaf gluten içeren tahıllardır. 
Yediğimiz gıdalar, ince bağırsakta bileşenlerine ayrıştırılıp bağırsak mukozası üzerinden kana karışır. Vücudumuzun yeterince beslenebilmesi, ince bağırsakta çok sayıda bulunan ve villus isimli çıkıntılar, kıvrımlar tarafından sağlanır. Çölyaklı bireyler, gluten içeren yiyeceklerle beslendiklerinde, bağırsak mukozalarındaki alerji nedeniyle bu villus çıkıntıları tahrip olarak azalır ve bağırsak yüzeyi düzleşir. Yenilen gıdalardaki besleyici bileşenler bağırsaklar tarafından emilemez hale gelir. Beslenme yetersizliği sonucunda ise birçok hastalık belirtileri ortaya çıkar.
 
ÇÖLYAK YAŞAM REHBERİ
 
KESİNLİKLE TÜKETİLMEMESİ GEREKEN (Gluten içerdiği için)  YİYECEKLER:
  • Gluten içeren gıdalar;
  • Buğday, arpa, çavdar ve yulaf  katkılı her türlü ürün. (Un, bulgur, irmik, makarna, şehriye, kuskus kepek gibi.)
  • Galeta ununa, una batırılarak kızartılmış tavuk balık gibi et ürünleri. 
  • Malt kullanılan içecekler, bira votka cin v.b. 
  • Hazır çorbalar, pilavda köftede panelerde kullanılan harçlar.
  • Gluten içeren çikolata ve sakızlar.
 
GLUTEN İÇERMEYEN GÜVENİLİR YİYECEKLER:
 
  • Mısır, pirinç, patates, kestane unu, nohut unu, soya unu, üzüm çekirdeği unu, tapioka, yumurta, reçel, bal, baharat ve sirke çeşitleri (meyve sirkesi).
  • Balık, balık konserveleri (una batırılmamış baharatlanmamış taze veya dondurulmuş balık, kendi suyunda ya da  yağında  balık konserveleri), midye karides yengeç v.b (una batırılmamış, daha önce unlu gıdalar kızartılmış yağda kızartılmamış).
  • Domates ve tuz içeren salça.
  • Tüm işlenmemiş, kabuklu kuru yemiş türleri, yer fıstığı, ay çekirdeği, kabak çekirdeği, badem.
  • Kümes hayvanları etleri, sığır dana kuzu etleri (Una batırılmamış ve baharatlanmamış olmalıdır.)
  • Tüm sebze çeşitleri.
  • Tüm meyve çeşitleri.
  • Bakliyatların tüm çeşitleri; kuru fasulye, mercimek, nohut, kırmızı ve yeşil mercimek, barbunya, soya fasulyesi, börülce gibi.
  • Tüm katı ve sıvı yağ çeşitleri, tüm şeker çeşitleri (toz şeker, pudra şekeri, kahverengi şeker.)
 
 
GLUTENSİZ DİYET
 
Çölyaklı ve gluten intoleransı olan bireyler için glutensiz diyet aslında sağlıklı bir yaşam şeklidir. Gluten içermeyen bir diyet uygulanacağı zaman unla yapılmış her türlü yiyecekler, malt, malt unu ve benzeri besinler beslenme planından otomatik olarak çıkarılmak zorundadır. Bu durumda ciddi bir karbonhidrat kısıtlaması yapmak zorunda da kalıyorsunuz. Glutensiz diyetleri bir “kilo verme” planından ziyade sağlıklı yaşamı destekleme ve hayat kalitesini arttırma yönünde yeniden planlanmış bir beslenme organizasyonu gibi düşünmek daha doğru olacaktır. Bilmemiz gereken en önemli konulardan biri de gluten içermeyen birçok besin maddesi olduğudur. Et, balık, taze sebze ve tüm meyveler, pirinç, nohut, mercimek, fasulye, kuru börülce, patates, soya eti, soya fasulyesi, mısır unu, pirinç unu,  yumurta,  zeytinyağı, bal,  bu yiyeceklerden bazılarıdır.
 
 
ÇÖLYAK VE ÇOCUK   
Çocuklarda çölyak belirtileri orta düzeyden yüksek düzeye kadar farklılık gösterebilir. Sıklıkla çocuklarda çölyak hastalığında karşılaşılan semptomlar;
  •     İshal
  •     İştahsızlık
  •     Şişkin veya ağrılı karın
  •     Kilo kaybı-kilo alımında güçlük
  •     Deri sorunları
  •     Diş sorunları
  •     Kemiklerin zayıflaması
  •     Yorgunluk
  •     Anemi
  •     Dikkat sorunları
  •     Depresif ruh hali
  •     Kaygı
 
Bazı durumlarda küçük çocuklarda çölyak hastalığında sık görülen belirtilerin hepsi görülmez. Daha çok yavaş gelişim, demir eksikliği, deri sorunları, diş sorunları gözlemlenebilir. Daha büyük yaş çocuklarda da kabızlık/ishal, yağlı kaka, karın şişmesi, gaz gözlemlenebilir. Bu çocuklar yaşıtlarına göre daha kısa ve zayıf olabilirler.
Eğer çocuğunuz;
 
  •     Yaşıtlarına göre daha kısa ve zayıf ise
  •     Gelişimi belirgin şekilde yavaşladı ise
  •     Bir kaç haftadır ishal ise
  •     Kronik kabızlık çekiyor, karın ağırısı veya kusması var ise
  •     Farklı dental sorunları var ise
  •     Ergenlik dönemine beklenen yaş döneminde girmedi ise
    Tedavi ile iyileşmeyen anemisi var ise mutlaka çocuğunuza çölyak hastalığı için test uygulanmasını talep edin.
 
Birincil akrabalarında çölyak hastalığı bulunan, down sendromu olan, tip 1 diyabeti olan, seçici IgA eksikliği olan, Turner sendromu olan, Williams sendromu olan çocukların mutlaka 3 yaş sonrasında belirtileri gözlemlenmese bile çölyak testine tabi tutulmalıdır.
 
Çölyak hastalığının tek tedavisi gluten içeren besinlerin, ürünlerin (sabun, şampuan, soslar vb) tüketilmemesidir. Diyet tedavisine ek olarak mineral, vitamin, besin desteği de verilebilir. Çocuğunuzda çölyak hastalığı var ise çocuğun diyete uyması konusunda çok hasas olunmalı ve denetlenmelidir (okulda, dışarı çıktığında vs.). Ergenlik döneminde ise sosyal baskı nedeniyle glutensiz diyet uygulamaları daha güç olabilmektedir. Bu nedenle ergenlik döneminde de desteğin ve denetimin olması önemlidir. Tedavi uygulanmadığında kemik kırılmaları, kanser, kısırlık, geç yara kapanması, gelişim geriliği gibi sonuçlar ile karşılaşılabilmektedir.